محمد رضا واليزاده معجزى
303
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
پول را شاه و اطرافيان او نمىگذارند صرف اصلاحات ضروريه و آبادى و عمران كشور شود ، بلكه آنها مىخواهند از اين قرضه جيبهاى خود را پر سازند . به علاوه خارجيان مىخواستند در قبال اين وجه ، دست دخالتشان در اين مملكت گشادهتر شده و به استقلال آن لطمه وارده سازند و پرستيژ بينالمللى آن را در انظار جهانيان از ميان ببرند و شخص امين الدوله غير از بدنامى و سقوط از نظر ملت ايران بهره ديگرى از اين قرضه نمىگرفت و وجهه ملى خويش را روى آن مىگذاشت . با اين مقدمات مرد بصير مدبر و درس خواندهاى مانند امين الدوله كه از به دو ورود در خدمات دولتى به درستى و پاكدامنى مشهور بوده بركنارى از شغل صدارت را به بدنامى و نفرت مردم ترجيح داد و بعد از شانزده ماه صدارت بالاخره در تاريخ پانزدهم ماه محرم معزول و درباريان شاه براى جانشينى او به فكر پيدا كردن كسى افتادند كه از بدنامى نهراسد و براى آنها پول دست و پا كند . بديهى است براى اين موقع كسى مناسبتر از ميرزا على اصغر خان اتابك نبود و اين كار فقط در شأن او بود . ميرزا على خان كه با سرى پرشور و دلى پراميد به كار پرداخت و مىخواست خرابىها را آباد و ايران را در جاده ترقى اندازد ، وقتى كه ديد اوضاع و احوال بر وفق ميل و مراد او نيست و اشخاصى منافعشان در خطر است ، بهطورى از كار مأيوس شد كه به فكر كنارهگيرى افتاد . بهطورى كه از كتاب يادداشتهاى سياسى امين الدوله مفهوم مىشود ، وى خصوصا در اواخر دوره صدارت به قدرى از اوضاع ناراضى و از اصلاحات كشور مأيوس بوده كه هر خوانندهاى را تحت تأثير نوشتههاى خود قرار مىدهد و چون عدم رضايت او بيشتر متوجه شخص مظفر الدين شاه بوده ، لذا نامههايى كه براى بانو فخر الدوله - عروس خود كه دختر مظفر الدين شاه بوده - نوشته سراپا مملو از گلهگذارى از مظفر الدين شاه مىباشد و گويا انتظار داشته كه اين شاهزاده خانم دانا و با كمال كه در پدر خود نفوذ بسيار داشته ، شاه را با افكار او موافق سازد و گوش به حرف ارباب غرض ندهد . بالاخره مخالفين امين الدوله ذهن شاه را نسبت به او مشوب و طورى امين الدوله را مأيوس كردند كه به كلى خانهنشين و از تمام امور سياسى كنارهگيرى كرد و جاى خود را به ميرزا على اصغر خان اتابك داد و خود به قريه « لشت نشا » رفت و منزوى گرديد و در سال 1322 قمرى در اثر ابتلاء به عارضه كليه و آلام روحى درگذشت . از مرحوم ميرزا على خان امين الدوله سفرنامهاى به چاپ رسيده و يادداشتهايى نيز از او بهجاى مانده كه به نظر مىرسد سالهاى آخر عمر در « لشت نشاء » آن را نوشته و يا تكميل كرده باشد . بيشتر مطالب يادداشتهاى